Op het eerste zicht lijkt een klein land als Hongarije weinig betekenis te hebben voor de rest van Europa. Toch mag dit een keerpunt genoemd worden. Orban was uitgegroeid tot de leidende figuur van ‘nieuw-rechts’ in heel Europa. Hongarije vormde het institutionele en ideologische hart van het Europese trumpisme. Samen met Magyar viert vandaag ook de Europese democratie een overwinning!
De zege van Magyar was zo verpletterend dat Orban geen andere keuze had dan zijn nederlaag toe te geven. Er gaat een zucht van verluchting door de EU. Niet alleen raakt 90 miljard euro steun voor Oekraïne nu gedeblokkeerd, Hongarije was ook het zenuwcentrum geworden van pogingen tot blokkering van de Europese besluitvorming. Rusland kan niet langer rekenen op Orban als bondgenoot in de strijd tegen Oekraïne. China kan Hongarije niet langer ongehinderd misbruiken als vrije toegangspoort tot de hele Europese markt. En zijn partij Fidesz is niet langer nuttig als bruggenhoofd van de Amerikaanse MAGA-beweging in Europa.
Maar vooral de symboliek van het – zware – verlies van Orban mag niet onderschat worden. Nauwe banden onderhouden met Trump, Poetin of Xi levert in Europa geen stemmen op, wel integendeel. Ook Meloni moest recent ondervinden dat dicht bij Trump staan een electoraal nadeel vormt, en dat geldt des te meer sinds de oorlog in Iran. Als in november Trump de ‘midterms’ zou verliezen, dan zou ook dat nog een klap betekenen voor het populisme in Europa.
De nederlaag van Orban toont ook aan dat nationalisme op termijn de welvaart van een land verzwakt. Het is de Hongaren niet ontgaan dat de voorbije jaren de lonen in een land als Polen veel sneller gestegen zijn. De zwakke Hongaarse Forint ondermijnde verder de koopkracht van de Hongaren. Om de amechtige economie nieuwe zuurstof te geven, behoort Hongarije intussen tot de Europese top op het vlak van het toekennen van werkvisa (ondanks de hevige anti-immigratie retoriek). Een klein land als Hongarije kan evenwel niet economisch floreren zonder een diepe integratie in de Europese gemeenschappelijke markt. Net daarom belooft Magyar niet enkel de Europese fondsen voor Hongarije deblokkeren, maar wil hij ook toetreden tot de euro. Tijdens zijn campagne focuste Magyar op de economische malaise en de endemische corruptie in Hongarije, en niet op een ‘cultuuroorlog’ over migratie of Europa.
Wat de overwinning van Magyar atypisch maakt, is dat ze niet vertrok vanuit de steden, maar wel vanuit het platteland. De aantrekkingskracht van zijn campagne bestond niet uit filmpjes op sociale media, wel uit zijn directe bereikbaarheid tijdens zijn talloze bezoeken aan dorpen overal te lande. Magyar gaf ook bewust geen interviews voor internationale media. Zo draaide hij de beeldvorming om: niet Brussel, maar wel de partij van Orban was de corrupte elite uit de hoofdstad geworden.
Net daarom mag de overwinning van Magyar niet zomaar verengd worden tot een overwinning van democratie en rechtstaat op anti-liberaal populisme. De boodschap van Magyar bestaat immers uit een bijzondere mix van Hongaars patriotisme met Europese openheid. Beide leken lang onverzoenbaar, maar blijken nu net een electorale succesformule. Mensen beseffen dat in deze geopolitieke tijden een klein land bereid moet zijn deel uit te maken van een groter geheel om de eigen veiligheid en autonomie écht te kunnen bewerkstelligen. Conservatieve waarden hoeven niet haaks te staan op democratie, rechtstaat en Europese integratie. Wel integendeel, ze kunnen elkaar versterken.
Gisteren was een goede dag voor Europa. Niet alleen kan dit de Europese besluitvorming versnellen, maar bovenal is het een overwinning op het trumpisme. Over een jaar volgen immers nog veel belangrijker verkiezingen, die in Frankrijk. Velen begonnen te geloven dat de golf van populisme ook in Europa onstuitbaar was geworden. De overwinning van Magyar geeft terug hoop dat de Europese gedachte nog altijd een toekomst heeft!